Зураачийн залуугийн хөрөг

                                                                                                  Portrait of James Joyce, 12x18 inkpen on paper © D.Bayartsetseg 2012. 

                                                  

Жэймс Жойс "Зураачийн залуугийн хөрөг" номын нээлт

Монгол хэлнээ хөрвүүлсэн О.Чинбаяр 

Өдөр: 2014 оны 11 сарын 27

Цаг: 15:00 цаг

Байршил: Интерном төв салбар

Хараацайн Дууль - The Legend of Swallow

                                          17x17   inkpen, pencil, white pigment on ricepaper, © D.Bayartsetseg 2013.   

The Legend of Swallow
Graphic art solo exhibition
2014.XI.2-16 
976 ART GALLERY
Ulaanbaatar, Mongolia  


The poem found in the famous Mongolian historical book, Altan Tobchi, or Golden Chronicle of the mid 17th century. According to the author of Altan Tobchi, Gilgudei related this poem after
Chinghis Khaan’s death. 

ГИЛГҮДЭЙ БААТРЫН ХАРУУСАЛ ШҮЛЭГ

Халих харцгайн жигүүр болон одов та, Эзэн минь!

Хангинах тэрэгний тээш болон одов та, Эзэн минь!

Тоглох харцагын жигүүр болон одов та, Эзэн минь!

Тойрох тэрэгний тээш болон одов та, Эзэн минь!

Жиргэх шувууны жигүүр болон одов та, Эзэн минь!

Жиргирэх тэрэгний тээш болон одов та, Эзэн минь!

A REQUIEM OF THE WARRIOR GILGUDEI

You went as a wing of a flying hawk, oh my Lord!

You went as a load of a tinkling cart, oh my Lord!

You went as a wing of a frolicking martin, oh my Lord!

You went as a load of a circling cart, oh my Lord!

You went as a wing of a chirping bird, oh my Lord!

You went as a load of a squeaking cart, oh my Lord!

https://www.facebook.com/events/279742285559605/?ref=22

Түүхийг хадгалахуй

     

гэрэл зураг : Дашдондовын Баярцэцэг

Ардчилал өөрөө шудрага ёс биш бөгөөд нийгэмд тогтоосон шудрага ёсны төлөө чанд байр сууриа хамгаалахад л ардчилалын мөн чанар буй бөлгөө. Аливаа нийгэмд тогтсон дэг журам, жаяг хэмээгч үхширсэн хэвшмэл хуучирсан ойлголт хэллэгт тусгалаа олж шинэчлэл явагдах асар олон боломжинд саад тотгорыг цаг ямагт үүсгэн, сэтгэлгээнд тун хортойгоор нөлөөлж байдаг. Чөлөөтэй сэтгэх гэгч шуудаар үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхэт эрх чөлөө бөгөөд дэлхий даяаршиж буй эринд өв соёлоо хадгалж үлдэх, ёс заншлаа хадгалан өвлүүлэх асуудлуудад торох зүйлгүй байх нь жинхэнэ утгаараа эрх чөлөөний дуулал болсон XXI-р зуун билээ. Үгсэн хуйвалдсан мэт хэл соёлоор гадуурхан түүхийг гуйвуулан худал таниулах гэдэг жишээ бүхүй гэмт хэрэг. 2013.III.30

  Суурин иргэншлийн үеийн үед хүсэн мөрөөдөж хэрэгжүүлсээр ирсэн соёл бол КАПИТАЛ. /энд капиталыг материаллаг талаас нь хэлж байна/ “Капитал” хэмээх зохиолыг бичсэн зохиогчийн гол санаа ч тухайн цаг үедээ өөрийн төвшнөөс л олж харсан өөрчлөлт байсан юм. Энэ ч утгаараа /шууд ба шууд бусаар/ агуу их хэмээгч цол болох шахсан Мао-гийн мөрөөдөлд гал нэмсэн Марксист үзэлд нэгэн үзэл санаа мэтээр ойлгогдсон болж таарав. Хүнд үйлдвэрлэлийн буюу хувьсгалын эрин цаг үед шилжсэнээр бүх асуудлууд орвонгоор эргэсэн барууны капиталистууд зүүний хөрөнгөтнүүдийг судлах замаар урвуулж нэгтгэж чадсанаар азийн орнуудад нөлөөлж, үүнийг хамгийн хойргоор хүлээн авсан ч хурдан гэгч нь хэрэгжүүлсэн улс бол Монгол. Энэ ухамсарт гарсан өөрчлөлт гэгдэх алхам бүрт голлох үүргийг нийгэмд эмэгтэйчүүд гүйцэтгэж ирсэн ба төгсгөлдөө ердөө л хормогч зүүсэн үйлчлэгч, ажилчин, албан хаагч, биеэ үнэлэгч өөрөөр зурагт хуудсуудаар дүүрэн тодхон харагдаж буй хүмүүс ямар ч боловсролтой эмэгтэйн нүдэнд жихүүдэс төрүүлэм, бие даан босохоос өөр арга үгүйдсэн байдалд хүргэснээр шинэ зуун эхийн эрхэт ёс, хүмүүжил, боловсрол, соёлд гаргасан амжилтуудыг тодотгон судлаагүйтэй шууд холбоотой. Тэгээд ч суурин иргэншил гэдэг дан ганц эцгийн эрхэт нийгэм бус тиймдээ ч иргэншлээс үүдэлтэй олон асуудлууд өөрөө өөрийгөө егүүтгэн шийтгэх, жинхэнэ утгаараа “ЯЛ” хэмээх үгэнд “АМЬДРАЛ” хувилсанд буй.

    Мао-гийн хүсэл бол ердөө л “хүн нэмбэл хүч нэмнэ”, “ажил хийвэл ам тостоно”, ажил амьдралтай золгоход голлох хүчин зүйлс нь хувийн өмч, тийм ч учраас төрөлтөд тэгтлээ анхаарлаа хандуулаагүй, зогсоо зайгүй ажиллах хөдөлмөрлөх тухай байсан, цаад утгаараа өөрийн хувийн орон зайг үгүй хийсэн мэт санагддаг. Энэ бол Мао-гийн хүсэл мөрөөдөл хаа сайгүй буйг олж харснаас бүхнийг нэг мөр төгсгөл болгохоор шийдсэнд байгаа юм. Үе үе ханз бичиж тайвшрал, бясалгалт баяслыг олж хүртдэг байсан түүний зорилго биелсэн ч тэрээр жинхэнэ ахуй хоосон гэдгийг хэт шүтсэн үзэлтэй хүн байсан нь илт. Гэсэн хэдий ч жинхэнэ мөрөөдөл нь байсан цорын ганц зүйл эх орон ч бус үндэс угсаа ч бус биелэгдэшгүйг олж харах байсныг л шинэ үеийнхэн нь ойлгосонгүй! Иймээс ч нүүрэндээ наасан багийг хуулахад хоосон гэдэг хичнээн бодит болохыг таних, энгийн үнэнийг шууд өгүүлснийг ойлгоогүй байсанд нийгэм тэр чигээрээ буруутай. /Энд Мао-г Маркс-тай харгалдуулсны учир эдгээр суут хүмүүс хэзээд жирийн хүмүүс гэдгээр надад ойлгогдох болно гэдгийг зориуд тодруулан тэмдэглэсү./

“ӨӨРИЙГӨӨ АЛДЧИХАВ, ТЭР ЧИНЬ Л ЖИНХЭНЭ ӨӨРИЙН БИ.” Эртний хэлц үг.

“БУРХАН ХЭЛЖ ЧАДАХАА Л ХЭЛСЭН ТҮҮНИЙГ СОНСОЖ БУЙ НЬ ӨӨРИЙН ЖИНХЭНЭ МӨН ЧАНАР, ЭНЭ БОЛ УРЛАГ.” 

Манант үүлсийг олж хараад бид ямар сайхан юм бэ хэмээн өөрийн эрхгүй санаа алддаг. 

    Xүн атал сүнс, агаар мэт тунгалаг гэрэлтсэн төсөөлөлдөө сэтгэл зүрхээрээ гэрэлтэн уншдаг эмэгтэйн хөрөг цээжинд нэвт үзэгдэн бодлоос хамаарал бүхий зүүдний айлчлалыг тайлан уншиж, бурхадад бид юу өгч тэдэнд өөрийн би -г хэрхэн илэрхийлдэг билээ гэдгээс хамаарч зан суртахуунь ёс зүй танигддаг ч энэ нь үгүй оргүй хоосны хэл адил. Хэрхэн нарны сацраг цагаан зураасаар бичигдэн урласан мэт гэрэлтэн асах вэ. Бурханы ажил үр дүнд засвар хийх буюу. 

/Пс: Дашрамд бичигч бээр Маоист ч Марксист ч Буддист ч Акмэист ч Авилгалч ч бус буюу. /

2013.V.11 17:54

Улаанбаатар

МОНГОЛ УЛС

Зөн совингийн бүтээлүүдийг түүхэн баримттай харьцуулан судлахын давуу тал

/бахархал, сэтгэл хөдлөл, нийтлэл, шүүмж, эрэгцүүлэл, дүгнэлт эссэ/

Оросын эрдэмтэн Г.Е.Грум Грижимойло 1928 онд түүхч Ж.Цэвээн-д бичсэн захидалдаа: “Өнгөрсөн үеэ сонирхдоггүй ард түмэнд хэтдээ ямар нэг гарамгай улс болох хувь байдаггүй. Танайд бахархаж болох агуу их түүх бий тул та нар аз жаргалтай байх естой. Үндэсний дээрэнгүй үзлийг бус, эх орныхоо төлөө гэсэн юм бүхнээрээ тахил өгөхөд хүмүүсийг хүргэдэг тийм эрүүл эх оронч үзлийг өсвөр үеийнхэнд төлөвшүүлэх ёстой.” хэмээжээ.

2013.VII.29 /Мягмар-Ангараг-Өлзий/ 18:40

Өргөө-2 кинотеатр, үзвэрийн 1-р танхим

“FROZEN TOMB OF MONGOLIA” 52’НD Documentary Film 2013. Altai, Mongolia.

[зураг-1, кино эхлэхээс өмнө] 

     Перугаас ирсэн Logistic мэргэжилтэй хэмээн өөрийгөө танилцуулсан Маян юм уу Индиан төрхтэй, сахалгүй мөлчийсөн бор арьстай, намхан нуруутай ах, Сэдрик Робин уг киноны зураглаач найруулагч болох франц шар залуу, П.Х. Жискар Монгол-Алтайн Францын Архелогийн төвийн захирал архелогич өвгөн гурав Өргөө-2 кинотеатрын үзвэрийн 1-р танхимаас гарч ирэх яг тэр мөчид би хэдийн үүдэнд ирчихсэн байлаа. Кино эхлэхээс өмнө тэдэнтэй танилцаж ойр зуур ярьж зогсоход найруулагч ерөнхийд нь танилцуулж Архелогич маань Монголд 20 жил ажилласан хэмээн ихэд бахархангуй хэлэхэд цочих шиг болов. 
/-Энэ өвөө Монголоор ярьдаг юм болов уу?/ Ерөнхийдөө дөлсхийгээд харьцахад төвөгтэй, амаа цавуудаад үдчихсэн мэт маш мэдрэмтгий, гярхай, ажигч хүн байлаа. Перу залуу дэргэд нь нээлттэй яриасаг хүн байсны дээр яг л бие хамгаалагч шиг сонсож харж зогсож байгаа нь уугуул төрхнөөсөө   байгаа байдал нь Ложистик хүн гэдэг нь харагдаж байвай. Түүнээс Архелогич болон найруулагчтай хамт зураг авч өгөхийг хүсэхэд их л уриалгахан iphone утсаар зураг дарж өгөв. [зураг-1, Баруун гар талаас: кино найруулагч CEDRIC ROBION, би, Монгол-Алтайн Францын археологийн төвийн захирал, архелогич P.H.GISCARD]

       Эхний дарсан зураг яагаадыг бүү мэд гарсангүй. Учраа хэлээд ахин дарууллаа. Ингэж байтал кино эхлэх цаг болж хүмүүс ч суудлаа хэдийн эзэлсэн байв. Ойр хавьд таньдаг хүн харж суутал хажуунаас гэнэт нэг эмэгтэй –Эгч ээ цаана чинь суучих уу? гэхэд өөдөөс нь харсанд –Хүүе Годо сайн уу? ийм сайхан санаандгүй тааралдах гэж, хэмээгээд инээмсэглэн хажууд суугаад загварын агентлаг нээж буй, шинэ оффис энэ хажууханд байдаг тухайгаа хуучилж, ойрд ажил ихтэй.... хэмээн ярьж дуусаагүй байхад нь утас нь дуугараад уулзах ёстой байсан хүмүүс нь дуудаад буцаад гараад явчихлаа. Кино ч эхэллээ.

                                                                                             

[зураг-2, кино гарах үед тэмдэглэсэн зураг]

   
    Морьтой хэдэн хүн давхиж явна. Монголын Баруун хязгаар АЛТАЙ.

Сүрлэг өндөр уулсын дунд нутгийн нэгэн хөндийд одоогоос даруй 2500 жилийн тэртээх булш олдсон нь энэ. Гараар газар шороо малтаж булшийг ухан гаргаж буй бүхий л явцыг нэгд нэгэнгүй үзүүлэхийн хамт нэмж компьютер 3Д графикаар хөдөлгөөнт анимаци бүхий түүхэн таамаг зураглал ч хавсаргасан байх юм. Хэдий графикийн хийц нь тийм гойд сайн бус ч гэлээ таамаг зурагт таарсан л эд болж. Булшийг ухаж байгааг ажваас: ажилчид нь их л ширүүн догшин байсныг хэлэхэд илүүдэхгүй биз. Үгүй ээ ард түмээн, энэ чинь 2500 жилийн тэртээх, Бурхан Багштай нас чацуу, Хүннү гүрнээс даруй 300 жилээр ахмад настай Монголын бүү хэл дэлхийн түүхэнд чухал ач холбогдол бүхий ийм чухал олдвор олдчихоод байхад \оршуулах зан үйл гэж байдаг юм хойно булш нээх зан үйл гэж баймаар л юм, ирээдүйн судлаачид архелогчид энэ тал дээр цаашид анхаарна буй заа!\ тэнд ядаж ямар нэгэн зан үйлийн нэгээхэн ч үйл хөдлөл алга гэж үү дээ, шууд л нээгээд булшийг гаргаад ирэх нь эвгүй санагдаж: Архелогичид бол ердөө л булшинд гараа дүрэгчид юм даа хэмээн өмнөөс нь яс хавталзан өндөлзөн сууснаа нуух юун. /Олон жилийн судалгааны үр дүн нэг л өдөр нээгдэнэ, гэсэн ч сэтгэл хөдлөл ийм аюултай!/ Киноны текстийг англи хэлээр хөрвүүлж хадсан байсан тул зарим тоо он цаг, ойр зуурын мэдээлэл нь чихэнд орж бусад дүрс нь харааны мэдрэмжтэй цуг урсан хөвөрч байлаа. Мэргэжлийн онцлог уу, текст уншсан хүний хоолойноос болсон уу нэг л толгойд бууж өгөхгүй байв.

Кинонд гарснаар хоёр булш нээсэн бөгөөд эхнийх нь дээд талдаа гурван морь булшилсан [зураг-2] доор нь модон хайрцагт Аав Хүү хоёр.... Нум сум \модон\, онго шүтлэгийн болов уу хүрэл онго, гоёмсог хийцтэй модон иштэй хутга, хүрлийн үеийн гэмээр сумны хүрэл зэв, морьны модон эмээл түүний тоног бүхий маш сайхан хийцтэй алтан хөөмөл чимэглэл нь хээний дүрслэлийн хувьд Уйгур, казак ширдэг аравчны чимэглэл бүхий хээний эх гэмээр олдворууд гарч ирж байх юм.

2003 оны намрын дадлага ажил гэж сар гаран Шинжан Уйгурын нутгаар Хятадын Урлагийн Төв Академийн ангийнхантайгаа Хун Лин багшийнхаа удирдлага дор ажиглалт судалгаагаар явах замдаа Ганьсү мужын Музейг анх үзээд мэл гайхан цэл хөхөрч билээ. Ер нь Хятадын Хамгийн сайн үзмэртэй музейн жагсаалтад: 1. Ганьсү 2. Шанхай тэргүүлдэг юм билээ. Түүнчлэн Уйгурын нийслэл Өрөмч хотоос зүүн тийш байдаг Тюрпан хэмээх жижиг хотын музей гэж гайхалтай сайн орон нутгийн музей байдаг бөгөөд музейд хүнийг булшнаас нь гаргаад шилэн хоргон дотор хийн үзмэр болгосон байдаг нь бас л нэгийг бодуулмаар шүү. 

Аав Хүү хоёрын аавынх нь толгойн ясыг Францруу шинжилгээнд явуулахад дух магнайн хэсэгтээ нум сумаар харвуулсан цоорхойтой ч гавлын хэлбэр, ясны хувьд маш сайхан толгой байна хэмээн шинжээч лабратор-соо мэдэгдэж байгаа зураглал ч гарч байна. 

Булшыг нээхээс өмнө, даруулан тавьсан чулуун дор мөстэй, булшны модон хайрцаг мөсөн хучлагатай байсан нь тодхон харагдах бөгөөд хүйтэн сэрүүн бүсийн орны цаг агаарын онцлог юм уу даа. Мөсөн хучлагатай хөлдүү булшны авсыг нээх үед дорхноо л гэсэж хүний гар хүрэх тоолонд мод нь эмтрэн үйрч унаж байх бөгөөд Монголын талаас  Архелогийн хүрээлэнгийн нэг ажилтан залуу зураг дарж, гар зургийн ажлыг гүйцэтгэж байгаа нь харагдав.

Дараагийн булш, маш эртний болов уу, бидний мэддэг ТҮҮХЭН БАРИМТУУД бүгд БУДАА. Бүр Будаа будаадаа ШИНЭ НЭЭЛТ-ОЛДВОР. Өнөө БОГТОГО малгай энд урьд өмнө хэний ч харж байгаагүй ӨӨР хэв загвар бүхий, эмэгтэйн булш. Судлаачдын хэлж буйгаар түрүүчийн булшнаас арай зэрэг өндөртэй, язгууртан байсан болов уу гэмээр, толгойдоо богтогон малгайтай эхнэр хүн байж ээ. Бидний мэддэг богтгон малгайны, зураачдын зураад байгаа хэв загвар бол ихэнх нь IX-XIII зууны дүр дүрслэл л дээ. Тэгвэл Алтайгаас олдсон эмэгтэйн богтгон малгайны загвар зулайн хэсэгтээ бас нэг намхан ботоготой нэг үгээр нэг малгай оройдоо өндөр нам хоёр богтоготой гэсэн үг. АНГАЙВ. Булшийг нээх үеийн зураглал.... эмэгтэй малгайтайгаа, зулайн харалдаа нь байрлуулан тавьсан морины дүрс бүхий онго байсан нь тодорхой сайн харагдсангүй. Эмэгтэйг харваж алсан байна.

Хамгийн сайхан мэдээ, 2500 жилийн өмнөх хувцасны нэхээсийг судалж байна. Тусгай лабраторид цэвэрлэн янзалж нэхээсний ширхэгийг харуулж энэ бол цэвэр ноосон даавуу мөн гэдгийг тогтоосныг найруулагч маань харуулахаа мартсангүй.

~Дүгнэлт~

Түүхийн үнэтэй олдвор, ховор тохиолдох судалгаанд Монголын талаас тусгай мэргэжилтнүүд тун ховор оролцсон нь, бүр ийм чухал кино үзүүлж байхад хүртэл Монголын талаас үзэгч бараг байгаагүй нь, кинонд ирэгсдийн  70-80% нь Францууд болон гадныхан байсан бөгөөд бид аливаад хичнээн хариуцлагаггүй, түүх соёл урлагтаа зүрхнээсээ анхаарал хандуулдаггүйн ТОД жишээ юм даа хэмээн ганцаараа баахан дэмий халаглаж суулаа. Энэ олдворууд Монголын УРЛАГ СОЁЛ-ын түүхэнд асар чухал баримт болох бөгөөд энгийн ардаас эхлээд ганцааранг нь оршуулсан тэр эмэгтэйн булшны эд өлгийн зүйлсийг хаадын булштай харьцуулах томоохон харьцуулсан судалгааны түүхэн эх баримт болох нь зайлшгүй. Цаашлаад улс гүрэн оршин тогтнож байгаа нь үнэн юм бол энэ бүхэнд анхаарал тавьж, мэргэжлийн хүмүүст, энэ салбарт эдийн засгийн дэмжлэг үзүүлэн тэднийг түлхүү хамруулах, соёлын бодлого хууль тогтоомжийг чангатган, хил гаалиар гарч орж буй ховор олдвор үзмэрүүдээ нягт хянан, тавих анхаарлаа сайжруулах нь зүй ёсны асуудал бус уу. Хэний ямар газар нутгаас яг ЮУ олж ухаад гаргаад байгаа юм бээ? Бидний өвөг дээдсийн Булш Бунханыг, бидий төсөөлж бодож ч байгаагүй түүх соёл уламжлалыг, эртний олдворуудыг хэдэн зуугаар нь  зүгээр л эвдээд ухаад авч явж байгаа нь нууц биш үүнийг МОНГОЛ ХҮН бүр мэдэж байгаа. /Дашрамд сануулахад одоогоос дөчөөд жилийн тэртээ Хүннүгий үеийн булшны олдворуудыг Оросууд судлана гэж аваад одоо болтол Монгол улсад буцааж өгөөгүй байгаа гэж саяхан хаа нэгтээгээс уншсан санагдана./

Бид барууны улс орнуудын гудманд зүгээр л шүлсээ хаяж, хашигчиж орилоход л торгуулна. Итали улс л гэхэд эх ороных нь хилээр НОМ-ыг гаалиар гаргахад бөөн байцаалт болж баахан асуулт тавьдаг нь цаад утгаараа төрийн бодлого хяналт энэ мэт зүйл дээр ямар төвшинд байгааг тодхон гэрчилнэ.

Цаашид энэ мэтчлэн олдвор булш олдсоор байх нь тодорхой, энэ салбарт мэрэгшин дадгалжих мэргэжлийн хүмүүс дулимаг байгаа нь нүднээ илт байна. Бидний нэрлэж буй мэргэжилтнүүд нь гадны мэргэжилтнүүдтэй хамтарч ажиллахгүй, тууштай удаан тэмцэж хөдөлмөрлөхгүй,  хойч үе бүрэн бэлтгэгдээгүй, жинхэнэ мэргэжсэн судлаачдыг төгсгөж гаргаагүй бол энэ салбар буюу бидний түүхэн үнэн баримтууд харийн хэлээр хэвлэгдэж бид түүхээ эх хэлээрээ эх орондоо бус харийн хэлээр харийн нутгийн музейд үзсээр л байх болно хэмээсэн сануулга. Тэгээд ч Монголын Түүх түүн дундаа Монголын Урлагийн Түүх хамгийн ээдрээтэй чиглэл салбар ухаан болоод байгаа өнөө үед маш олон баримтууд хойд урд хөрш улсад бийгийн гашуун үнэн. Бид эх орондоо энэ бүхнийг судалдаг шинжилдэг болоход Монгол Улсын Төр анхаарлаа хандуулах цаг нэгэнт болжээ. Энэ олон ажилгүй мянга мянган залуус.... ямар мэргэжил сонгохоо ч мэдэхгүй байгаа олон олон хүүхэд багачууд....ирээдүйгээ бэлтгэж яагaад болохгүй гэж? ЯАГААД ? Яагаад.

Энэ бүхний зорилого нь эргээд хожмын Шинжлэх ухаан, Монгол судлал, Түүх судлал, Урлаг судлал, эрдэмтэн, зохиолч, зураач, хөгжимчид урлагийн бүх салбрын хөгжлийн асуудал, түшиж тулах эх сурвалж болох баримтын үүд бөгөөд түүх үргэлжилсээр цаг явсаар газрын болон булш бунхны хэрүүл маргаан үргэлжилсээр МОНГОЛ УЛСЫН ҮНДСЭН ХУУЛИНД ЗААСНААР МОНГОЛ ХҮН БҮР МОНГОЛЫН БАЯЛАГ МӨН. гэсэн заалт зөрчигдөж үнэт эрдэнэ болсон мунхаг хүмүүс залхуурсаар олширсоор хохирсоор л байна. Монгол хүн хөлдүү булш шигээ хөлдүү хэвтсээр л байх уу.

2013.VII.29
22:45

Улаанбаатар хот
МОНГОЛ УЛС.

Утга зохиол гэдэг үнэхээрийн гайхалтай ертөнц

       Утга зохиол гэдэг үнэхээрийн гайхалтай ертөнц өө.

“БҮХ ХҮН МЭДЭРДЭГ.” Л.Өлзийтөгс

   Энэ тухай өчигдөр ариун цэврийн өрөөнд өтгөн хатан гарахыг нь удаан хүлээж суухдаа бодож үзсэн юм. Оюун санааны өвөрмөц аялал нэг талаараа утга зохиол, гэсэн хэдий ч энэ ертөнц өөрийн хатуу хуультай! Энэ бол хууль үгүй байх! Хууль үгүй газар л жинхэнэ хүний мөн чанар танигдаж эхэлдэг. Үргэлж дагаж мөрдөж байдаг бичигдсэн үгсийг ягштал дагаж биелүүлж явна гэдэг тодорхой зааж өгсөн замаар хүссэнээрээ аялахыг хэлж буй хэрэг. Гэтэл хүний оюун санаа хичнээн баян билээ.

     Шөнө бүр тодохой хязгаарт тултал бичнэ гэдэг, шөнө бүр тодорхой хүрээг дуустал үзнэ гэдэг энэ бүхэн эргээд ердөө шаналал юм гэдгийг, зүрх шархлуулах цэвэр бэлдмэл юм гэдгийг мэдсээр байж энэ хязгаарт хүрнэ гэдэг.... Чин үнэнийг хэлэхэд зурах бичих юугаараа ч ялгаагүй. Яг л сайн бичиж чаддаггүй хүн зургийг бүрэн гүйцэд ойлгодоггүй шиг, ойлгоогүй болохоороо олон асуулт тавьдаг шиг. Сайн зурдаггүй хүн ч мөн адил аа.

      Утга зохиол гэдэг үнэхээрийн гайхалтай ертөнц өө. 

Энэ ертөнц дунд бид жинхэнэ хүн болон төлөвшиж, энэ ертөнцөд бид гуниг зовлон жаргал, шаналал цөхрөл, итгэл үнэмшилээ хуваалцан, энэ ертөнцөд жинхэнэ гэгээрэлд хүрсэн хүмүүс мэт хэрхэн үргэлжлүүлэн авч явах талаар үзэл бодлоо ярилцаж, гайхалтай өвөрмөц санаанууд өдөөгдөж, биежиж, олны хүртээл болсоор....

   
Жинхэнэ утгаараа утга зохиол гэдэг: Зүрхэнд гэрэл тусна гэдэг: Амьдралыг ойлгож хайрлаж эхлэнэ гэдэг: Хүмүүс эрдэм мэдлэгийг хүртэхдээ гэрэлтэй сайхан талаас харна гэдэг: Уран зохиолын зүрхэнд туссан гэрэл хэрхэн асч хэрхэн унтарч буйг гэрчилдэг баримт байж болох л юм.

Жишээ №1: Зохиолч бичиж суув. Түүний нүдэнд үе үе хуруунууд нь харагдаж үе үе огт гаргүй хүн шиг тархин дотроо амьдарч тэр ертөнцдөө дахин хэзээ ч өндөглөхгүйгээр чулуужаад суугаад л байдаг, бичээд л байдаг, яриад л байдаг. [гүн ухааны чулуурхуу юм уу даа]

Жишээ №2: Яруу найраг унших: Д.Нямсүрэн.... 

өөрийгөө гадагш түлхсэн мэдрэмж, эмзэг, турь муутай, төөрөгдөл, үе үе цэвэр сэтгэгдэл.

Жишээ №3: Л.Өлзийтөгс.... төсөөлөлийн өрөөнд: уншигч: гүнзгий хүчтэй мэдрэмж асар гүнд/тухайн уншигчийн хувьд/ гэнэт шидэгдэх мэдрэмж. Зогсолт нь шүлэг төгсөв ийм эхлэлээр уншигддаг яруу найраг жинхэнэ нар буусны дараах таашаал. Ухаан ухааныг төрүүлдэг.

цаг ямагт эхэлдэг үгс: ухаан болон үлддэг хувь хүмүүс бий, ухааны инээд бус инээмсэглэл

-Сэтгэлд дайсан байдаг уу?

-Сэтгэлийг бүтээвэл анд нөхөд ч, дайсан ч буй болдог. 

-Сэтгэл гэнэт гарч ирсэн шигээ гэнэт алга болсон байдаг.

Жишээ №4: Егөөдөл.... шаналал зовлонгоос үүдэлтэй нь егөөдөл бусад нь хошин шогийн төрөлд хамаатай. 

ЕГӨӨДӨЛ-ШОГЧЛОЛ хоёрын ялгаа үүн дээр тод илэрдэг. 

Яг л инээд- инээмсэглэл хоёр шиг.

шаналал#егөөдөл

инээмсэглэл#инээд

шогчлол#хошин шог

“БУРХАНЫ ОРШИХУЙГ ХҮНДЛЭНЭ ГЭДЭГ БУРХАНЫ АМНААС ХЭЛЭГДСЭН ҮГ, ҮГ ОРШИНО ГЭДЭГ ТҮҮХЭН БАРИМТ.”    -Маймонди Мозе (Рамбам 1135он)

2013.XI.29

2014.I.11

21:06

Улаанбаатар хот

МОНГОЛ УЛС.

MONGOL BRAND on the CONTEMPORARY ART exhibition

“Эрхэмлэж яваарай хэмээн машид итгэн эрх чөлөө, тусгаар тогтнолыг та нарт үлдээв.”
                                                                                                         
                                                                                                  Хорлоогийн ЧОЙБАЛСАН

“ЖАМСРАН”

ХҮМҮҮНИЙ ХАРИЛЦААНААС МАРТАГНАЛ СЭРНЭ. ТҮҮН ДУНДАА МОНГОЛ ХҮНИЙ МАРТАГНАХ ГЭДЭГ НИГҮҮЛСЭНГҮЙ СЭТГЭЛЭЭР ХАДГАЛАХ УХААН ХЭМЭЭСЭН ТУРШИМ.

-МИНИЙ БИШ ЧИНИЙ ЖАМСРАН, ӨӨРТӨӨ ӨӨРӨӨ ӨГ!

ЭХЭЛСЭН ЦЭГ ТОДОРХОЙГҮЙ, ЭХЛЭЛ ҮҮ ТӨГСГӨЛ ҮҮ БҮҮ МЭД! БАЙХАД ШҮҮ.

-ЖАМСРАН ГУАЙ ХААЧАА ВЭ?

ГЭНЭТ ЗҮҮН ХӨЛИЙН УЛ ХАНАН ДЭЭР ОЧООД НААЛДЧИХАВ. ЭНЭ ХӨЛИЙГ ЯАХ ВЭ? 

НЭГ, ХЯЗГААРГҮЙ ДҮГНЭЛТҮҮДИЙН ДУНД ЭРИН ҮЕ ГАЙХАН ЗОГСОНО.

-ТЭР, ТЭР Л БАЙНА ШҮҮ ДЭЭ, ОЛЖ ХАРСАН УУ? ЖИЖИГХЭЭН ЦАГААН ХУРУУ ШИРЭЭНИЙ ТАВЦАНГААС ЦУХУЙН БУЙГ....

-ЭЭ, БУРХААН! ЖАМСРАНГИЙН ТАРНИЙГ ХЭРХЭН ДУУДДАГ ВЭ, БАЗАРВААНЬ ХУМ ПАД ГЭЖ.

                "улаан жамсран" өрөг  © Д.Баярцэцэг 2014.

                                                                                

“ОТОЧ МАНАЛ”

ХҮМҮҮНИЙ ХАРИЛЦААНААС ТҮГШҮҮР АЖИГЛАГДАНА. 

ТҮҮН ДУНДАА НҮҮДЭЛЧИН УДМЫН ИРГЭД ЭНЭ ЦАГТ ТҮГШҮҮРЛЭХ - ИТГЭЛЭЭ ГЭЭХ ҮҮ ОЛЖ АВАХ УУ ХЭМЭЭСЭН ТУРШИМ. БОДСОНООС ӨӨР БАЙХ ҮЕД ИТГЭЛ ТӨРЖ, ЮУ Ч ӨӨРЧЛӨГДӨӨГҮЙ БОЛ УУР БУХИМДАЛ, ХАРДАХ СЭРДЭХ, МӨРДӨХ ТАГНАХ, ЧАГНАХ ЯРИХ БҮХИЙ Л МЭДЭХГҮЙГЭЭ ПОСТ ПАНКУУДЫН “ҮНЭЭДЭЙ НЮТАГ”-ИЙН ЭХЛЭЛ ДЭЭРЭЭС. ӨНГӨ СЭДЭЛ ӨГЧ ЗАМЧЛАН АЯЛВААС ЭХНИЙ ЦЭГ ТӨГСГӨЛ ДЭЭРЭЭ ХЭРХЭН УУЛЗАХЫГ ОЛЖ ХАРНА. ЭНДЭЭС БИД АЖИЛЛАСАН БАЙХАД ШҮҮ.

-ОТОЧ ГУАЙ ХААЧАА ВЭЭ?

НИЙТИЙН УХАМСАР, ХҮСЭЛ, ОЛОН ТҮМНИЙ ТҮГЭЭМЭЛ ТУСГАЛ БОДЛУУД АМ УРАЛДАН НИСЭЛДСЭЭР..... МОНГОЛ БРЭНД,! 

ЭНД ЧИНЬ ТЭГЭЭД МОНГОЛ ГЭГДЭХ БРЭНД ЮУ БАЙНА? ЯГ ЮУГАА МОНГОЛ БРЭНД ХЭМЭЭГЭЭ ВЭ?

-МАНАЛ ЭНЭ БАЙНА.

                                                                                     "оточ манал"өрөг  © Д.Баярцэцэг 2014.

2014.VI.26

МАРШАЛ Арт Галерей

Улаанбаатар хот

МОНГОЛ УЛС.

Сара Морган-д

“This is a first look into the diversity of ways that artists are approaching environmentalism, and what environmentalism means to them.”     Sara Morgan /Contemporary Art Study, USA/

Хүн судлал бол хөршөө таних ухаан харин урлаг судлал бол энэ хорвоо дээрх шинжлэх ухаанаар таньж болдоггүй хэтэрхий хувь хүний гэгдэх тэр л бүтээгч зохиогчдын орон зайг судалдагаараа онцгой бөгөөд бидэнд энэ цаг үед гадны залуу судлаачийн НҮД хэрэгтэй байлаа. Сарагийн судалгааны бүтээлийг дүгнэн үзээд нэмж өгүүлэхэд:

Энэ хорвоо үй олон дүрс авиа тэмдэгтүүдээс бүтдэг г хэмээн үзэх ахул ухамсрын төсөөллийн орон зайн дотоод метафор хэлбэрээр бүтээн тууривдаг уран бүтээлчдээ бид “Монголын Эрин Цагийн” /Contemporary of Mongolia/ хэмээн нэрлэж буй.

Аливаа цаг үед үргэлж шилмэл цөөнх хэсэг гэж байдаг. Тэр цөөнхийн сэтгэлгээний үрээр нийт хүн төрлөхтөний хөгжил тодорхойлогдох нь буй үе бол бидний ард бус урд өнгөрсөн цаг үеийн түүх билээ. Энэ л холбоосоор хоорондоо холбогдож буй цоо шинэ түүхийн эрин цагт бид амьдарч байна.

Цааш гүнзгийрэн Сара Морганы бичвэрийн дотор дурдсан Монголын Урлаг шинжлэх ухаанжих шаардлагатай байгаагийн сайхан жишээ бол:

“Sulfur dioxide, nitrogen dioxide, and carbon monoxide, all contributors to acid rain, are on the rise in Ulaanbaatar. Such high levels of these chemicals are unhealthy for residents of the city, and also can be destructive to trees and the rest of the plants and animals living in the surrounding area.”

“At the same time, foreign mining companies are just beginning to explore the wealth of mineral resources buried beneath Mongolian soil.”

Иймээс Монголын Эрин Цагийн Урлагийг судлахын тулд:

Хэл-Уламжлалын олдвор

Соёл-Түүхийн олдвор

Урлаг-Шашны олдвор

Улс төр-Нийгэмд хамаарах олдворуудын тухай өнгөрсөн үеийн түүхийг зайлшгүй харьцуулан судлах хэрэгтэй. Энэ асуудлаар эрдэмтэд, судлаачид, уран бүтээлчид цаашид анхаарлаа хандуулна гэдэгт итгэлтэй байна.

Хүндэтгэсэн Д. Баярцэцэг

/МУИС, Урлаг Судлалын тэнхим, шүүмжлэгч багш./

2011.12.06

Улаанбаатар хот,

Монгол улс